Ar vachelouriezh, war hentoù nevez.

Aozadur nevez ar vachelouriezh a oa kinniget gant Jean–Michel Blanquer, ministr an Deskadurezh, d'ar Merc'her 14 a viz C'hwevrer. Petra nevez ganti? Peder arnodenn bennañ, unan veur dre gomz, notennoù a–hed ar bloaz, hag achu gant an hentoù a–vremañ. Adalek 2021 e vo lakaet war sav da vat, gant ar re o studiañ en trede klas er bloaz–mañ eta.

P'en em gavo ar re-se en termen klas ne vo ket ken eus an hentoù L (lennegezh), ES (ekonomiezh ha sokial) ha S (skiantel). En o lec'h e vo un «diazez sevenadurel boutin» ha danvezioù da arbennikaat warno: tri er c'hentañ klas (teir gwech peder eurvezh), daou en termen klas (div wech c'hwec'h eurvezh).

Unnek danvez a vo choazet an arbennikaat en o mesk: ekologiezh, gounezoniezh ha tiriadoù; matematikoù; fizik ha kimiezh; niverel ha skiantoù ar stlenneg; skiantoù ha buhez an Douar; istor ha douaroniezh; geopolitikerezh ha skiantoù politikel; skiantoù ekonomikel ha sokial; skiantoù an ijinouriezh; skiantoù an den, lennegezh ha prederouriezh; yezhoù ha lennegezh estren; arzoù. Cheñch dibab a c'hallo bezañ graet etre ar c'hentañ hag an termen, goude bezañ komzet gant e gelennerien.

En diazez boutin e vo div yezh vev. Posupl e vo ouzhpennañ dibaboù, unan er c'hentañ klas, daou en termen klas, teir eurvezh bep sizhun. E–touez an danvezioù kinniget: latin; gregach; sport; un trede yezh vev; gwir ha dalc'hioù meur ar bed a–vremañ; matematikoù arbennik; matematikoù astenn. An tri dibab diwezhañ a vo kinniget d'an dermenidi hepken.

Ouzhpenn se e vo labouret un eurvezh hanter ar sizhun war an hentañ, evit ma ouezo pep hini petra ober goude ar vachelouriezh.

War beder arnodenn dre skrid e vo diazezet ar «bac». Ar galleg er c'hentañ klas, gant ul lodenn dre gomz. An daou zanvez eo arbennikaet al lisead warno en termen klas. Goude vakañsoù an nevezamzer e vint amprouet o–div. Ar brederouriezh e fin miz Mezheven. Un arnodenn veur dre gomz a vo ivez, 20' dezhi, war ur raktres boulc'het er c'hentañ klas, stag ouzh un danvez pennañ bet choazet neuze. Hañval e vo an «arnodenn raktresañ» hag an hini a–vremañ evit ar re tremenet ganto ar vachelouriezh teknologel.

60% eus ar vachelouriezh a vo notennet diwar an arnodennoù–se: peder dre skrid, unan dre gomz. Ar rest (40%) a vo jedet diwar an notennoù tapet a–hed ar bloaz, evit «talvoudekaat al labour kaset gant al liseidi e kentañ hag e termen». Sammet e vo notennoù ar rakarnodennoù (30%) ha re ar c'haier notennoù abaoe daou vloaz (10%). Dianav e vo ar follennoù da zeiz ar rakarnodennoù, ha gant kelennerien all e vint reizhet.

Memes mod e vo ar vachelouriezh a–hent–all, gant un eil tro ha menegoù. Ret tizhout 10 a geidenn da dapout an arnodenn: notenn rekis ebet. Cheñchamant ebet evit ar vachelouriezh teknologel kennebeut.

Marteze a–walc'h e vo kemmet anv an termen klas. «N'eo ket ur c'hlas termen, met ul lañs war–du an deskadurezh uhel» eme ar ministr. Gwelloc'h gantañ «klas e barr an oad, evel e Italia pe e Belgia».

N'eo ket achu al labour gant Jean–Michel Blanquer avat, rak kalz traoù zo bet lakaet war ar stern gantañ c'hoazh: eilañ klasoù CP / CE1 e tiriadoù zo; lakaat da lenn a–vouezh uhel a-nevez; ober gant ar rimadelloù, ar soniñ hag ar c'hanañ er skolioù kentañ; adaozañ ar mont e–barzh er skolioù meur hag an deskardiñ; cheñch doare kelenn ar matematikoù; ober ma vo arabat ar pellgomzerioù er skolioù...

——— GERIAOUEG ———

ARBENIKAAT (spécialiser)

AN ASTENN (le complément)
E BARR AN OAD (la maturité)
AN DALC'H (l'enjeu; le problème)
AN DESKARDIÑ (l'apprentissage)
AN DIBAB (l'option)
GOUNEZONIEZH*, AR C'HOUNEZONIEZH (l'agronomie)
KEIDENN*, AR GEIDENN (la moyenne)
AR MENEG (la mention)
AR RAKARNODENN* (le partiel [examen])
AR STLENNEG (l'informatique)
TALVOUDEKAAT (valoriser)

Kalon vat d'ho poued!

Hir eo bet ar stourm, kreñv pouez al lobbyoù. En diwezh eo bet lakaet war–sav Nutriscore gant ar Stad c'hall, ur sistem renkadur ofisiel a–zivout kalite ar boued. Dre al livioù skritellet ouzh ar pakadoù e c'haller gouzout pegen mat eo ar boued. E–mod–se e vefe aesoc'h da Yann–brener ha da Gatell–prenerez choaz boued yac'h. Siwazh! N'eo ket ret ar skritellañ, abalamour da embregerezhioù bras evel Mars, Nestle pe Coca–Cola. Ouzhpenn se e klask ar re–se ober gant ur benveg all krouet ganto.

Memes tra a oa c'hoarvezet kentoc'h gant ramzed ar butun, pe c'hoazh re an esañs. Ne fell ket dezho e vefe cheñchet ur mont en–dro hag a reont o mad anezhañ. Efedoù war ar yec'hed en deus hini greanterezhioù ar magañ: re a galorioù, a sukr, a holen hag a zanvezioù druz a gaver er boued a–vremañ. Re zister eo ar c'halite bouedus ivez. Evit plediñ gant an dra–se ez eus bet kavet ur benveg aes ober gantañ: ur sistem livioù an hini eo, eus al liv gwer d'al liv ruz, skritellet ouzh ar pakadoù evit ma vefe gouezet pegen mat eo ar produioù. A–du gant ar skeul–se emañ ar braz eus ar skiantourien.

Kreñv eo an enebiezh avat, pe e vefe ouzh Unaniezh Europa pe ouzh Ministrerezh gall ar Yec'hed. Hervez an AMG Corporate Europe Observatory e vefe bet dispignet e Brussel hogos ur miliard a euroioù gant ar greanterezh gounezvouedel evit mougañ ar raktres, dre lobbyañ. Hag efedus eo bet: divizet he deus Unaniezh Europa nompas mont pelloc'h ganti. E Bro–C'hall he deus klemmet an ANIA (Kevredigezh Vroadel Greanterezhioù ar Magañ) dreist–holl: dezhi e vefe «taolet re ar bec'h» warno gant ar skritelligoù, ha tagañ a rafent glad gall ar c'heginañ zoken! Dav eo gouzout eo ar boued treuzfurmet a vefe peget skritelligoù ruz outañ e gwirionez...

A bep seurt traoù zo c'hoarvezet abaoe. Gant kazetennerien Cash Investigations e oa bet diskouezet penaos e oa bet kinniget gant lod kannaded enkemmadoù hañval–mik ouzh ar re kaset dezho gant an ANIA. Abalamour da ministrerezh al labour–douar eo bet daleet an intrudu. Goulennet en doa ar ministr Stephane ar Foll e vefe amprouet skeulioù all, savet gant ar greanterezhioù o–unan. A–benn ar fin eo aet an tu kreñv gant ministrerezh ar yec'hed, hag he fenn Marisol Touraine, e miz Meurzh 2017, met tri bloavezh a oa bet kollet e–mod–se.

D'an 31 a viz Here e oa bet krouet Nutriscore, ur sistem dibar da Vro–C'hall. Ofisiel eo, met n'eo ket ret implijout anezhañ. Lod merkoù a ra avat: Auchan, Intermarché, Danone, Fleury Michon... Met kevredigezhioù evel UFC Que Choisir a c'houlenn mont pelloc'h: int a garfe e vefe ret–groñs ober gantañ. Rak embregerezhioù zo a glask kas Nutriscore d'ar strad, o reiñ lañs d'ur sistem all ha ne vefe ket ken strizh e varn. Gant Carrefour ez eus bet savet unan, hag un nebeud embregerezhioù liesvroadel zo bet krouet ganto un eil, Nutri Couleurs e anv. En o zouez emañ Coca Cola, Nestle, Mars, PepsiCo pe Unilever.

E–lec'h reiñ un notenn e vefe roet pemp, dre rummad: kalorioù, sukr, holen, danvezioù druz, trenkennoù druz peurvec'h. Diaesoc'h e vo da Yann–bratik lenn ar skritelligoù eta. Seul ziaesoc'h ma vo kinniget an titouroù dre «damm», neket dre 100g evel ma ra Nutriscore. Amsklaer eo ar sistem–se, ha n'eus ket fellet d'an embregerezhioù bras–se lavarout pegen uhel e tle ar feurioù bezañ evit tremen eus an eil liv d'egile.

Hervez skiantourien e vefe gwispid Twix, da skouer, ruz o skritellig Nutriscore met orañjez hini Nutri Couleurs. Dezho e vefe douget Nutri Couleurs gant an embregerezhioù liesvroadel fardet ganto ar produioù izeloc'h o c'halite magañ: «100% eus ar produioù gant Mars zo orañjez pe ruz, 86% eus re Vondelez, 55% eus re Nestle, 54% eus re Coca–Cola, 52% eus re Unilever, ha 46% eus re BepsiCo».

© PETITJEAN Olivier, Sel, sucre, matières grasses: comment les géants de la malbouffe ont entravé un étiquetage utile aux consommateurs,
Basta!, d'an 2 a viz Genver 2018.

—— GERIAOUEG ——

AMPROUIÑ (expérimenter)

AMSKLAER (obscur)

AOZADUR E–MAEZ GOUARNAMANT (ONG)

A–ZIVOUT = E–KEÑVER

BARN*, AR VARN (le jugement)

BOUEDUS (nutritionnel)

DRUZ (gras)

AN ENKEMMAD (l'amendement)

AR FEUR (le taux)

GOUNEZVOUEDEL = AGROBOUEDEL

AR GREANTEREZH (l'industrie)

AN INTRUDU (l'initiative)

PLEDIÑ GANT (s'occuper de)

AR PRATIK (le client)

AR RAMZ (le géant)

AR SKEUL* (l'échelle)

TEULER BEC'H (stigmatiser)

TRENKENN*, AN DRENKENN (l'acide)

Seizh miliard a boellgomzerioù, ha ni.

«Smartphone», «poellgomzerioù»: pellgomzerioù ''speredek'', e brezhoneg flour. E Bro–C'hall o deus 73% eus ar re a–us 12 vloaz unan. Abaoe ma'z eus anezho, e 2007, ez eus bet gwerzhet 7 miliard a boellgomzerioù. Kement hag a dud war an tamm douar patatez–mañ. Un arouez eo deuet da vezañ ar mekanikoù–se, hini an araokadennoù niverel bedel graet abaoe dek vloaz: pellgomzer, urzhiataer, GPS, luc'hskeudennerez int war un dro.

Ha gwelet e oa bet dija kement a dud oc'h ober ken buan gant un teknologiezh nevez? En ul levr gant an Amerikan Thomas L. Friedman eo kontet penaos e oa c'hoarvezet an nivereladur–se, war–lerc'h un heuliad araokadennoù teknologel. Bep daou vloaz e vefe daougmentet galloud an urzhiataerioù: «lezenn Moore» an hini eo. M'o dije troet an traoù ken fonnus evit ar c'hirri–tan ''Buoc'hig–Doue'', gant Volkswagen, «ez ajent da 180.000 km d'an eur, bevezet ganto ul litrad bep 800.000km»!

An aezamantoù degaset ganto eo an eil abeg. Pep lec'h, bepred, diouzhtu... e c'haller gouzout an amzer, lenn disoc'hoù dilennadegoù, kavout luc'hskeudennoù eus ar bidoc'hig, prenañ ur bilhed tren, sellout ouzh e gontoù bank... Aesoc'h ar vuhez gant an arvidinkoù–se: respont a reont d'hor goulennoù, brudañ a reont hon taolioù imor mat pe fall...

Servijoù dibar a c'hallont rentañ, abalamour dezho da vezañ efedus. E kampoù repuidi, e tiriadoù drastet, e vez degaset boued, louzeier hag... ar WIFI gant an aozadurioù e–maez gouarnamant! E–mod–se e chom ar repuidi liammet gant o c'herent strewet amañ–ahont. Dezho n'eo ket dister tamm ebet.

Buan–buan eo c'hoarvezet pep tra avat. Daou c'houlenn zo diwar se, dibar int ivez. A–fet lezenn: pep tra a oar hor poellgomzerioù diwar hor penn. Met petra a ouzomp–ni anezho hag eus ar roadennoù diwar hor penn dastumet ganto? Nebeut a dra. Treuzkaset eo an titouroù–se. Ganto e c'hall ramzed an niverel (Google, Apple, Facebook...) gwellaat ar servijoù kinniget deomp; hogen diwar–goust gwirioù an dud. E miz Mae e vo lakaet da dalvezout e Bro–C'hall al lezenn europat nevez diwar–benn gwarez ar roadennoù. Un tamm kempenn a vo graet e–giz–se d'an diouer a lezenn, o lakaat redioù war chouk an embregerezhioù.

Speredel ha sokial eo an eil goulenn. Peseurt efedoù o do an teknologiezhioù niverel war hon emzalc'hioù? Difennet e vo d'ar skolidi ha d'ar skolajidi ober ganto adalek miz Gwengolo 2018, he deus divizet an Deskadurezh Stad. Arabat skeiñ e–biou d'an dud deuet kennebeut. Sellit pegen sot eo Donald Trump gant Twitter, oc'h embann bidennoù. Sellomp ouzhomp hon–unan: piv n'eo ket bet souezhet oc'h en em gavout saouzanet gant e skramm, diseblant ha bouzar ouzh an dud tro–dro, el labour pe er familh?

Setu benvegoù hag a zo sañset hol liammañ an eil ouzh egile, hol lakaat da gompren gwelloc'h ar bed. A–wechoù hol lakaont d'en em serriñ ennomp. Labour zo c'hoazh evit ar bsikologourien hag ar bsikiatrourien.

Buanaet eo bet an emdroadur niverel gant an teknologiezhioù skiantel. Poent eo d'an teknologiezhioù sokial skoulmañ ganto, evit hor sikour da c'houzout ober ganto ha d'ober hor mad anezho.

© BOISSONNAT Philippe, Sept milliards de smartphones et nous, Ouest-France, d'ar 6 a viz Genver 2018.

—— GERIAOUEG ——

AN ARDIVINK = AR MEKANIK

AN AROUEZ (le symbole)

BEVEZIÑ (consommer)
BIDENN*, AR VIDENN (la blague, l'histoire)

AR BIDOC'HIG (le petit dernier)

DIBAR (unique, inédit [di/par])

DAOUGEMENTIÑ (doubler)

AN DIOUER A (le manque de)

DRASTET (ravagé)

AN EMDROADUR (l'évolution)

AN EMZALC'H (le comportement)

LAKAAT DA DALVEZOUT (mettre en vigueur)

AR GWAREZ (la protection)

AN NIVERELADUR (la numérisation)
SAOUZANAÑ (saisir, hypnotiser)

AR RAMZ (le géant)

REPUAD (le réfugié)
AR ROADENN (la donnée)

AR SKRAMM (l'écran)

STREWIÑ (éparpiller; disséminer)

Bugale: da ziwall zo?

• Petra zo skrivet en danvez lezenn?

An destenn zo berr anezhi. Adskrivet eo bet gant ur bodad, ha bremañ eo anvet «annez ar vugale ma vez disparti». Er mellad kentañ eo skrivet «emañ chomlec'h ar bugel e ti pep kar; divizet eo an doareoù stankter ha padelezh gant an dud o–unan pe gant ar barner». «Ur mod dreistordinal» e teufe da vezañ an diwallerezh gant ur c'har hepken.

N'eus ket rediet doare ober ebet gant al lezenn: en em glevout a c'hall an dud ober (50/50, 70/30...). Gallout a rafe ur bugel chom daou vloavezh e ti e vamm, da skouer, ha tri bloavezh e ti e dad da c'houde.

• Pet bugel a vefe tizhet?

380.000 a vugale a vefe gouzañvet ganto disparti o zud bep bloaz, hervez an INSEE. En o zouez emañ an dispartioù diouzh un eured pe ur pacs (170.000 a vugale) hag ar c'houbladoù frank o unaniezh. En em glevout a rafe 80% eus ar c'houbladoù kozh–se diwar–benn diwallerezh o bugale.

E 2012, hervez ministrerezh ar justis, ne oa diwallet a–bep–eil nemet 17% eus ar vugale. An darn vuiañ anezho a oa fiziet er mammoù (73%), dek gwech muioc'h evit en tadoù (7%).

Choazet ez eus diwall a–bep–eil kentoc'h gant ar re torret o dimez ganto (30%). Ral eo d'ar c'houbladoù dizimez ober e–giz–se (11%). Ar vugale etre 6 ha 10 vloaz eo ar re tizhet ar muiañ (21%), muioc'h eget ar grennarded (15% etre 15 ha 17 vloaz) hag ar grouadurien (5% dindan daou vloaz).

• Peseurt efedoù war ar vugale?

Gant ar mod diwall–se e chom kreñv al liammoù etre an tadoù hag ar mammoù. Hervez ur studi gant an INED ne vefe ket gwelet o zadoù ken gant 17,8% eus ar vugale goude un torr–dimeziñ. Ma studier pizh ar studi–se eo bras–mat an diforc'h etre ar vugale diwallet gant o mamm kerkent ha dispartiet–hi (21% dizarempred) hag ar re diwallet a–bep–eil (1% hepken).

Da vredvezeien bugale zo o defe ar vugale–se daou gar da ober diouto. Aesoc'h e vefe bezañ emren. Pouezus e vefe d'ar grennarded. «N'eus trubuilh dibar ebet d'ar vugale–se, hervez al lennegezh skiantel etrebroadel» eme Serge Hefez er gazetenn Le Monde.

Gant al lec'hienn 20 Minutes, avat, ez eus bet dastumet testenioù bugale glemmus, abalamour dezho «ober–dizober o malizennoù bep sizhun»: lod a gav dezho e vez start en em ober outi (deverioù skol, dudioù...) peogwir n'o deus chomlec'h stabil ebet.

Startoc'h e vefe d'ar vugale vihan o dez ezhomm un den hag ul lec'h bevañ stabil. Dre m'eo diaes dezho meizañ an amzer e c'hallfe an diwallerezh a–bep–eil bezañ santet ganto evel un dilez. E 2014 e oa bet goulennet gant psikologourien bugale difenn an diwallerezh a–bep–eil a–raok 6 vloaz, pa ne vije ket a–du ar gerent.

• Peseurt efedoù war an dud?

Goulenn a ra ar c'hevredigezhioù tadoù, evel SOS–Papa, ma vo dalc'het ul liamm padus a garantez ouzh o bugale. Gant al lezenn nevez e vefe perzh an daou gar e deskadurezh o bugel, ha ne vefe ket lezet unan a–gostez. Ingaloc'h an traoù etre ar baotred hag ar merc'hed, eme an tadoù, rak int a gav dezho e vezont droukziforc'het gant an divizoù justis.

A–du gant ar diwallerezh e vefe 58% eus an tadoù ha 39% eus ar mammoù, e–mesk ar re dispartiet, hervez ur studi gant ministrerezh ar justis. Koulskoude n'eus nemet ur palevarzh anezho en doa goulennet en ober gant o vugel.

Gant an diwallerezh a–bep–eil o defe an daou gar, unan digenvez dreist–holl, muioc'h a amzer da sevel un ti nevez. Aesoc'h e vefe bleuniañ gant o buhez personnel ha micherel.

Eus un tu all, avat, e tle an tad hag ar vamm bezañ o chom tost a–walc'h an eil ouzh egile. N'eo ket dister, peogwir e c'hall mirout ouzh an eil pe egile da zilojañ, rak ul labour pe un amourouz nevez.

Ouzhpenn se e tle al lojeiz bezañ bras a–walc'h evit degemer bugale. Moarvat eo kaoz e vefe diwallet a–bep–eil aliesoc'h gant familhoù pinvidik evit gant re baour (peder gwech muioc'h hervez sifroù an INSEE).

• Peseurt efedoù war an arc'hant?

War–lerc'h un disparti ez afe war vrasaat an dizingalded diwar ar reizh: gant ar maouezed e vefe kollet 19% eus o gounid (muioc'h c'hoazh ma ne labourent ket kentoc'h); gant ar baotred e vefe 2,5% hepken. Rak se o deus embannet kevredigezhioù gwregelour e Le Monde e vefe krisoc'h efedoù an disparti gant an diwallerezh a–bep–eil, ha «paouraet» e vefe ar merc'hed en o–unan.

Peurliesañ n'eus ''leve–ar–vugale'' ebet pa vezont diwallet a–bep–eil. Rannet eo etre daou ar gounidoù telloù stag ouzh ar vugale, ha pa dremenont muioc'h a amzer e ti an eil. Ar goproù tiegezh a c'hall bezañ rannet etre daou ivez, met ar c'houbladoù bet a c'hall goulenn e vefent roet d'ur c'har hepken.

• Penaos plediñ gant an disparti pa vez reuz?

Da eizh kar diwar zek e oa anat dibab annez ar vugale war–lerc'h o disparti. Met pa vez reuz etre an tad hag ar vamm ne oa nemet 44% anezho a gave e oa ar gwir gant ar barner. Diwar se e c'hall trenkañ ar soubenn.

Pa vez sach blev etrezo e vez start lakaat an diwallerezh a–bep–eil war sav: dav d'an tad ha d'ar vamm bezañ ingal e darempred an eil gant egile. Ar c'hevredigezhioù gwregelour a lavar e vefe start d'ar maouezed gwallgaset ''dizonañ'' diouzh levezon o gwazed kozh. D'an alvokadez Isabell Steyer e vo diaes d'ar varnerien gouzout a–raok aotren an diwallerezh a–bep–eil gouzout ha kollet eo an den gant ar feulster pe ar boeson.

—— GERIAOUEG ——

BLEUNIAÑ (épanouir; s'épanouir)

AR BODAD (la commission)

AR BREDVEZEG = AR PSIKOLOGOUR

AN DANVEZ X (le projet de X, le futur X)

DIGENVEZ (isolé)
AN DIWALLEREZH* (la garde)

DIZONAÑ (sevrer, priver)

DROUKZIFORC'HIÑ (discriminer)

FIZIOUT E (confier à)

FRANK (libre)
AR GOPR TIEGEZH (l'allocation familiale)

GWREGELOUR (féministe)

KAR / KERENT (parent/s)

KLEMMUS (plaintif)
KRENNARD, AR C'H– (l'adolescent)

KROUADUR, AR C'H– (la progéniture; le jeune enfant)

MEIZAÑ (percevoir, comprendre)

AR MELLAD (l'article de loi)

OBER DIOUZH (se référer à)

AR PALEVARZH (le quart)

PIZH (précis)
RAL (rare)
AR REIZH (le genre, le sexe)
AR STANKTER (la fréquence)

TELL*, AN DELL (l'impôt, la taxe)

Arc'hant Airbnb zo berr o lost.

Muioc'h–mui a dud, ostiz pe feurmer e vefent, a ra gant Airbnb evit feurmiñ ul lojeiz e–pad berr amzer. E kêrioù touristel he deus al lec'hienn galiforniat efedoù war marc'had al lojañ. Ti–kêr Paris a garfe talañ outo, ha kaout e lod eus ar banvez war un dro; hogen bec'h en deus abalamour da mont en–dro luziet ar "ramz" niverel.

«Ni 'garfe e vefe sklaer evel lagad an naer ar feurmiñ ranndioù berrbad. Hiziv eo amsklaer an traoù» eme Ian Brossat, dilennad e–karg eus al lojeiz e ti–kêr Paris. «Al liesperc'henned a zo pennabeg hor goulenn: abalamour dezho ez eus lojeiz arrebeuri enno a vez feurmet a–hed ar bloaz» d'an douristed hepken. Gant diorren lec'hiennoù evel Airbnb pe Abritel eo diaesoc'h c'hoazh politikerezh al lojañ er c'hêrioù bras. Muioc'h–mui a ranndioù zo miret evit an douristed, pa garfe an tiez–kêr degemer annezidi wirion enno a–hed ar bloaz.

Emañ ti–kêr Paris o klask penn d'an neudenn. Frouezhus–bras eo marc'had ar bod en ur gêr ken touristel ha hi: penaos stourm ouzh al lezenn anezhañ? Ur rann eus an ti–kêr, 30 den enni, a glask diskoachañ al lojeiz e–maez lezenn. E–tro 20.000 a vefe feurmet ganto kambroù ha ranndioù ar seurt e Paris, hervez Ian Brossat, da lavarout eo un drederenn eus ar re kinniget enlinenn. Abaoe miz Here ez eus goulennet digant an ostizien enrollañ, ha kaout un niverenn digant an ti–kêr, evit gallout embann enlinenn ur c'hinnig. Bremañ e karfe an ti–kêr mont pelloc'h ganti, gant sikour ar Stad, ha kastizañ ar floderien – dreist–holl ar re feurmet meur a gambr ganto.

Siwazh dezhañ! Evit poent e ra ar Stad skouarn vouzar, ha n'eo ket bet embannet c'hoazh an dekred gortozet gant pennoù kêr Baris. «Gorrek ez a ar Stad en–dro, ur mekanik bras mod–kozh an hini eo» eme Vernard Lamon, alvokad arbennik war teknologiezhioù ar c'hehentiñ. «E–keit–se en deus graet Airbnb godell. Met n'eus skoilhebet a virfe ouzh an embregerezhioù–se da dreuzkas an titouroù – chomlec'hioù, anvioù, gounidoù – diwar–benn o ostizien. Emañ ar galloud gant ar Stad c'hall».

N'emañ ket al lec'hiennoù giz Airbnb a–du gant paotr e sae zu, o lavarout emañ ar gwir europat ganto. Hervez prezidant Abritel e vefe «nec'het ar berc'henned rak ar reolennoù bet stankoc'h–stankañ abaoe tri bloaz. Mat e vefe d'ar galloudoù pubik kompren ez omp un dro, ha neket ur gourdrouz da vezañ lezennet, peogwir eo pouezus hol lec'hiennoù d'an touristelezh ha d'an armerzh».

 

Evit ar mare eo tamallet d'ar gouarnamantoù chom hep talañ ouzh an embregerezh amerikan. E miz Kerzu 2016 e oa bet votet un enkemmad, kinniget gant ar c'hannad PS Pascal Cherki, evit ma vije ret d'al lec'hiennoù evel Airbnb treuzkas gounidoù ar feurmerien d'ar fisc. Ur wech en em gavet er Gambr e reas kazeg. A–enep e savas ar gouarnamant: hervez Christian Eckert, sekretour stad e–karg eus ar budjed neuze, e oa gwelloc'h chom hep «stardañ diorren un dachenn ekonomikel hag a glemm dija rak al lezennoù a zo krog da sterniañ mat anezhi». Daleet an diarbenn: n'hallfe ket bezañ lakaet war–sav a–raok 2020. Pascal Cherki zo droug ennañ: «n'eo ket ken diaes se koulskoude! Ul labour niverel an hini eo, emañ an holl daveennoù ganto. Urmeziant a vefe a–walc'h evit treuzkas pep tra da Vercy, evel ma ra an implijerien diwar–benn o gopridi». E miz Mae e oa bet cheñchet ar gouarnamant, neket penn d'ar vazh. Daou intrudu zo bet lakaet a–gostez dija: unan evit mirout ouzh ul lojeiz da vezañ feurmet muioc'h eget 120 devezh ar bloaz, egile evit ma vefe paeet tailhoù gant ar re o c'hounit muioc'h eget 3000€ dre ar feurmiñ enlinenn.

N'eo ket an dra nemetañ a zo rebechet ouzh Airbnb. Digwener e oa bet embannet gant Franceinfo ur pennad–skrid diwar–benn doareoù tort Airbnb. E–lec'h resev treuzvankadennoù e c'hall ar re o feurmiñ ul lojeiz enni goulenn bezañ paeet dre gartennoù–bank. N'eo ket stag ar c'hartennoù–se ouzh kont ar feurmerien: ''treuzwelus'' eo an treuzvankadennoù, rak eus Gibraltar eo kredekaet war–eeun ar c'hartennoù–bank Airbnb. N'hall ket ar Stad c'hall gouzout tra eus ar sammadoù resevet gant an ostizien, abalamour da C'hibraltar da vezañ e–maez lezennoù bankel Unaniezh Europa. E–mod–se e sko ar Stad e–biou: n'eus dastumet tailh ebet ganti diwar ar pezh gounezet e Bro–C'hall gant lod implijerien Airbnb.

E kêrioù zo o dez an dud droug ouzh Airbnb. Ur mor a dud a vefe degaset gant al lec'hienn amerikan, o ferzhioù fall ganto. E–mod–se emañ e Nissa, da skouer. An eil lec'h ma kaver ar muiañ a lojeiz da feurmiñ e Bro–C'hall eo ar Riviera. Er bloaz tremenet e oa deuet 196.000 a veajourien da Nissa ha 85.000 da Cannes goude bezañ miret o chomadenn e Airbnb. Evel–just eo e–pad an hañv eo e oant an niverusañ. «Spontus 'oa, gant monedoneoù dibaouez» eme Alice. «Peogwir o deus paeet n'o deus ket doujañs: trouz 'vez kaset ganto, o vont hag o tont». Sylvie zo gwelloc'h ganti feurmiñ he ranndi war hir dermen bremañ: «dispennet 'veze ar gwele, ar rideozioù... Ouzhpenn se n'halle ket ar vugale kousket: dont 'ra an hañvourien da c'hoari las. E karterioù zo e vez hegaset an annezidi gant an touristelezh nevez–se. Trouzus e vefe an amezeien verrbad–se, o vont hag o tont, ganto malizennoù war–ruilh. E Barcelona, e Venezia hag e Donostia e oa bet manifestadegoù zoken, gant tud eus ar vro aet skuizh gant beajourien Airbnb. Anat deoc'h, nebeud a genwerzhourien en o zouez: 560 milion a euroioù a vefe dispignet en Alpoù–Mor, da skouer, gant implijerien al lec'hienn amerikan.

Evit poent n'eus ket bet reuz en Naoned. 2.200 lojeiz da feurmiñ a gaver e kêr duged Breizh, ar braz anezho e kreiz–kêr. Abaoe bloaz eo brasaet a–vras ar marc'had: +53%, an eil kresk brasañ e Bro–C'hall goude Bourdel. Met «dister» eo c'hoazh, hervez Fabrice Roussel, bezprezidant ar veurgêr: «n'eo nemet 3% eus ar pezh feurmet, n'haller ket lârout e pouez Airbnb war ar marc'had». E 2018 e vo komzet eus seurt lec'hiennoù memes tra, e–kerzh un emvod, gant an dilennidi. «Dav eo gwareziñ an ostalerioù, ha mirout ouzh ar feurmoù da vont buan war–gresk». Penaos ober? Aze emañ an dalc'h: ne oar ket paotr ar Chapel petra respont. Da gazetennerien Ouest–France ne lavar nemet un dra: mat e vefe diforc'hiñ ar re o feurmiñ o lojeiz ur wech an amzer diouzh ar re o c'hounit o zamm kreun da vat diwar al lec'hienn.

—— GERIAOUEG ——

AMSKLAER (obscur)
AR BANVEZ (le banquet)

BERRBAD (éphémère) → PAD

C'HOARI LAS = RIBOULAT

AN DAVEENN* (la donnée)

AN DIARBENN (la mesure)

DIFORC'HIÑ (différencier)

DISPENNAÑ (défaire; démanteler)

AN ENKEMMAD (l'amendement)

AR FLODER (le fraudeur)

AR GOURDROUZ (la menace)

AN INTRUDU (l'initiative)

KREDEKAAT (créditer)

AL LIESPERC'HENN (le multi-propriétaire)
LUZIET (embrouillé; compliqué)

AR MEZIANT (le logiciel)

OBER GODELL (faire fortune)

OBER KAZEG = OBER TRO WENN

AR PENNABEG (le motif principal)

AR SKOILH (l'obstacle)

STARDAÑ (freiner)
TALAÑ OUZH (affronter, s'opposer à)

TAMALL DA (reprocher à)

TREUZVANKADENN*, AN D– (le virement)

TRO*, AN DRO (l'opportunité)